Πόσες φορές μέσα στη διάρκεια της πρακτικής σας στη yoga με ακούτε να σας προτρέπω να αισθανθείτε, να παρατηρήσετε, να νιώσετε, να αναγνωρίσετε...

Αυτές οι προσκλήσεις δεν είναι τυχαίες και όσοι με γνωρίζετε, ξέρετε καλά πως στόχος μας δεν είναι να «κάνουμε καλύτερα» μια στάση, με την έννοια της επίτευξης ή της απόδοσης.

 

Η ενθάρρυνση από μέρους μου να νιώσετε, να αισθανθείτε, να διαπιστώσετε, είναι στην πραγματικότητα μία άσκηση της επίγνωσης σας ως προς την εσωτερική εμπειρία που έχει το σώμα.

 

Αυτή η ικανότητα —να αντιλαμβανόμαστε τι συμβαίνει μέσα μας— ονομάζεται ενδοδεκτικότητα (interoception).

Πρόκειται για την αίσθηση που μας επιτρέπει να νιώθουμε:

• την αναπνοή
• τον καρδιακό ρυθμό
• την εσωτερική κινητικότητα
• την ένταση ή τη χαλάρωση
• τη θερμοκρασία του σώματος και πολλά άλλα.

Στη βιβλιογραφία αναφέρεται συχνά ως «έκτη», «έβδομη» ή ακόμη και «όγδοη αίσθηση».

Είναι μια βασική λειτουργία του εγκεφάλου, που σχετίζεται με το πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και πώς ρυθμίζουμε τα συναισθήματα. Kαλλιεργείται, οξύνεται και βελτιώνεται μέσα από συνειδητή, αργή και διερευνητική πρακτική.

Ίσως τώρα αρχίζει να γίνεται πιο ξεκάθαρο το γιατί κινούμαστε αργά και γιατί ανάμεσα στις διάφορες πρακτικές υπάρχει η παύση και η παρατήρηση. 

Έτσι ακριβώς χτίζεται η επίγνωση.

Ο δρόμος προς την αυτορρύθμιση

Όταν αυτή η ικανότητα καλλιεργείται, ανάμεσα σε όσα μπορούμε να αισθανούμε και να εντοπίσουμε εσωτερικά στο σώμα, μπορούμε και να αναγνωρίζουμε πιο έγκαιρα τα σημάδια της έντασης και του στρες : την πιο ρηχή αναπνοή, μια αίσθηση σύσπασης στο σώμα την εσωτερική ανησυχία.κ.α.  Αυτό ακριβώς από μόνο του ανοίγει τον δρόμο προς την αυτορρύθμιση, καθώς μπορούμε (εφόσον αναγνωρίσαμε την αίσθηση ) να την  αλλάξουμε, να την ελέγξουμε ή να την μετασχηματίσουμε.

Το νευρικό σύστημα και η εμπειρία του στρες

Το νευρικό μας σύστημα λειτουργεί συνεχώς προσπαθώντας να απαντήσει σε ένα βασικό ερώτημα:

«Είμαι ασφαλής;»

Έτσι, σύμφωνα με τη Polyvagal Theory του Dr. Stephen Porges, που μελετά πώς το νευρικό μας σύστημα αντιδρά στον κίνδυνο και την ασφάλεια, υπάρχουν τρεις βασικοί τρόποι με τους οποίους εκδηλώνεται η συμπεριφορά μας:

1, Κοινωνική εμπλοκή: όταν νιώθουμε ασφαλείς, είμαστε πιο ήρεμοι, παρόντες και συνδεδεμένοι.

2.Κινητοποίηση: όταν υπάρχει ένταση ή πίεση, ενεργοποιούμαστε (άγχος, υπερένταση).

3. Ακινητοποίηση: όταν το σύστημα «υπερφορτώνεται», μπορεί να αποσυρθούμε ή να «κλείσουμε»

Η ρύθμιση του στρες, που αναφέραμε παραπάνω, δεν σημαίνει να μην ενεργοποιούμαστε ποτέ, αλλά να μπορούμε να επιστρέφουμε σε μια κατάσταση ισορροπίας.

 

Πώς συμβάλλει η yoga σε αυτή τη διαδικασία? 

Όταν η κίνηση/στάση/ πράξη  στο σώμα μας είναι συνειδητή και ήπια, όταν η αναπνοή μας είναι αργή και ρυθμική, όταν η παρατήρηση μας είναι παρούσα χωρίς κριτική και πίεση για κάποιου είδους επίδοση, δημιουργούνται αυτές οι συνθήκες που ενισχύουν την λειτουργία του παρασυμπαθητικού συστήματος, που σχετίζεται με την αποκατάσταση, την ηρεμία και τη σταθερότητα. Αν με αυτό τον τρόπο, προσεγγίζετε τις πρακτικές yoga τότε εκεί δημιουργείτε συνθήκες κατάλληλες για αυτορρύθμιση και ισορροπία. 

Η αναπνοή ως γέφυρα 

Η αναπνοή είναι ένας από τους πιο άμεσους τρόπους ρύθμισης του νευρικού συστήματος.

Όταν γίνεται πιο αργή και ρυθμική, βελτιώνεται η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (HRV), ο  δείκτης που συνδέεται με την ικανότητα του οργανισμού να προσαρμόζεται στο στρες και να ρυθμίζει το συναίσθημα- έχουμε μιλήσει γι' αυτό σε προηγούμενο άρθρο, για τη νοημοσύνη της καρδιάς.

Όμως η ουσία δεν είναι να «πετύχουμε» μια συγκεκριμένη αναπνοή.Είναι να την παρατηρήσουμε — και να της επιτρέψουμε να αλλάξει.

Το βλέμμα και η αίσθηση ασφάλειας

Τ

Διαπιστώσαμε μαζί στα μαθήματα μας, δουλεύοντας τις πρακτικές κινήσεων των ματιών και την εστίαση (σε σημεία στο χώρο , σε μέρη πάνω στο σώμα , κ.α.)  πως ένα μαλακό, ήρεμο, σταθερό βλέμμα μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ισορροπίας και ασφάλειας.

Ενω, το κλείσιμο των ματιών, μάς βοηθά να στραφούμε προς τα μέσα, να διερευνήσουμε εσωτερικές εμπειρίες, με διάθεση περιέργειας περισσότερο, σαν μια πρόσκληση εσωτερίκευσης, ένα κάλεσμα προς την κατεύθυνση της ενδοδεκτικότητας. Χωρίς να επιβάλλεται, χωρίς πίεση, κάθε νευρικό σύστημα έχει τον δικό του ρυθμό και θέλει το δικό του χρόνο για περάσει από την μία κατάσταση στην άλλη.

Η επίγνωση είναι το κλειδί:

Κίνηση, επανάληψη και αλλαγή στον εγκέφαλο

 

Η επαναλαμβανόμενη εμπειρία μιας ασφαλούς, συνειδητής πρακτικής δεν επηρεάζει μόνο το πώς νιώθουμε εκείνη τη στιγμή.

Με τον χρόνο, φαίνεται να αλλάζει και τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος, ενισχύοντας την ικανότητα προσοχής, αυτοπαρατήρησης και ρύθμισης,  έτσι το σώμα «μαθαίνει» ότι μπορεί να επιστρέφει στην ισορροπία.

 

 

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που δείχνουν και αποδεικνύουν με κλινικά δεδομένα σύγχρονες έρευνες είναι πως τα σωματικά σήματα αποτελούν τη βάση για τα συναισθήματα και την αυτογνωσία μας (Craig, 2002) και ότι η αυτορρύθμιση δεν ξεκινά από τη σκέψη, αλλά από το σώμα.

 

Αν η πρακτική σας στις τεχνικές της yoga, γίνεται με τρόπο συνειδητό, χωρίς πίεση και χωρίς βία (ahimsa- θεμελιώδης έννοια στην ινδική φιλοσοφία), με παρουσία και επίγνωση, σε σύνδεση με τις εσωτερικές του σώματος εμπειρίες, μπορείτε να αναγνωρίζετε νωρίτερα εκδηλώσεις του στρες και να αλλάξετε, να τροποποιήσετε και άρα να τα προ-λάβετε.

 

 
Είναι λοιπόν, μια διαδικασία εκπαίδευσης του νευρικού συστήματος.

 

Μέσα από την παρατήρηση της αναπνοής, του σώματος και της εμπειρίας, σχετίζεστε διαφορετικά με το στρες — όχι προσπαθώντας να το αποφύγετε, αλλά μαθαίνοντας να το ρυθμίζετε.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία της πρακτικής:
όχι στο να φτάσουμε κάπου, αλλά στο να μπορούμε να είμαστε παρόντες με τρόπο που μας υποστηρίζει στο παρόν.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πηγές: 

 

Craig, A. D. (2002) , How do you feel ? Interoception : the sense of the physiological condition of body.

 

Eusebio, J. et al. (2022) Contemplating movement: A randomized control trial of yoga training for mental health.

 

Pascoe, Μ. et al. (2017) Yoga, mindfulness-based stress reduction and stress-related physiological measures: A meta-analysis.

 

Porges, S. W. (2011), The polyvagal theory : neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, and self-regulation.

 

Schwartz A. 2022, Therapeutic yoga for trauma recovery.

 

Schwartz A. 2024 ,  Polyvagal Theory in Yoga.