Η περιφορά της επίγνωσης στο σώμα : Γιατί είναι τόσο σημαντική.
Γράφω αυτό το κείμενο γιατί πολλοί από εσάς που συμμετέχετε είτε στη αυτούσια πρακτική της Yoga Nidra, είτε στα μαθήματα yoga, μου κάνετε αυτήν την ερώτηση: «Γιατί μετακινούμε την προσοχή στα διάφορα μέρη και σημεία του σώματος;» Δεξί χέρι, αντίχειρας, δείκτης,.., παλάμη, καρπός…και η επίγνωση συνεχίζει να ταξιδεύει σε όλο το σώμα.
Η πρακτική αυτή ονομάζεται «περιφορά της επίγνωσης» (rotation of consciousness) στα διάφορα μέρη και σημεία του σώματος και είναι ένα από τα πιο σημαντικά στάδια της Yoga Nidra, καθώς έχει βαθιά επίδραση στο νευρικό σύστημα και στον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Πιο αναλυτικά
Είτε στα πλαίσια της yoga nidra, είτε στη βαθιά χαλάρωση στο τέλος ενός μαθήματος yoga, το σώμα παραμένει ακίνητο στη στάση χαλάρωσης, ενώ η επίγνωση μετακινείται, με συγκεκριμένη σειρά, σε διαφορετικά μέρη του σώματος.Το σώμα ξεκουράζεται βαθιά και ο νους παραμένει στο παρόν.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Στον εγκέφαλο υπάρχει ο νευρωνικός «χάρτης» του σώματος, που ονομάζεται σωματοαισθητικός φλοιός (somatosensory cortex).Κάθε μέρος του σώματος αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη περιοχή αυτού του χάρτη. Όταν η προσοχή μας πηγαίνει σε ένα σημείο του σώματος, ενεργοποιείται η αντίστοιχη περιοχή του εγκεφάλου.
Και όταν η επίγνωση κινείται σχετικά γρήγορα από σημείο σε σημείο, όπως συμβαίνει στη βαθιά χαλάρωση και στη yoga nidra, ο νους απλώς ακολουθεί την κίνηση της προσοχής και μειώνει τη τάση του να φεύγει, να αναλύει ή να σκέφτεται υπερβολικά.
Με απλά λόγια, η προσοχή αρχίζει να κατευθύνεται προς την άμεση εμπειρία του σώματος αντί να χάνεται στον συνηθισμένο νοητικό θόρυβο.
Μια πρακτική ρύθμισης του νευρικού συστήματος
Στην καθημερινή μας δράση και πράξη, όπου επικρατεί η εγρήγορση και συχνά η ένταση, το νευρικό μας σύστημα λειτουργεί κυρίως σε «συμπαθητική» κατάσταση.
Η πρακτική της περιφοράς της προσοχής μας στο σώμα συμβάλλει στην ανάπτυξη αντίθετων ποιοτήτων, δηλαδή της χαλάρωσης, αποκατάστασης, ξεκούρασης και εσωτερικής ισορροπίας — καταστάσεις που συνδέονται με την ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.Με τον χρόνο και την άσκηση, αυτή η μετακίνηση δεν γίνεται μόνο αισθητή στο σώμα, αλλά αποτυπώνεται και στη δραστηριότητα του εγκεφάλου.
Η πρακτική της περιφοράς της προσοχής μας στο σώμα συμβάλλει στην ανάπτυξη αντίθετων ποιοτήτων, δηλαδή της χαλάρωσης, αποκατάστασης, ξεκούρασης και εσωτερικής ισορροπίας — καταστάσεις που συνδέονται με την ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος.Με τον χρόνο και την άσκηση, αυτή η μετακίνηση δεν γίνεται μόνο αισθητή στο σώμα, αλλά αποτυπώνεται και στη δραστηριότητα του εγκεφάλου.
Από τα πιο γρήγορα εγκεφαλικά κύματα που σχετίζονται με τη σκέψη και την ένταση (κύματα β), ο εγκέφαλος μεταβαίνει σταδιακά σε πιο αργά κύματα που συνδέονται με χαλάρωση και εσωτερική εστίαση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια ιδιαίτερη κατάσταση ανάμεσα στην εγρήγορση και στον ύπνο — μια κατάσταση που η νευροεπιστήμη ονομάζει hypnagogic state.
Σε αυτή τη φάση κυριαρχούν κυρίως τα λεγόμενα άλφα και θήτα εγκεφαλικά κύματα, που σχετίζονται με βαθιά χαλάρωση, εικόνες και μια πιο ήσυχη, δεκτική ποιότητα του νου.
Αυτή είναι η κατάσταση λοιπόν, που το σώμα ξεκουράζεται βαθιά και η επίγνωση παραμένει ενεργή και ήρεμη.
Η σύνδεση με τη Ρratyahara (απόσυρση των αισθήσεων)
Και αυτή είναι η πύλη προς κάτι βαθύτερο. Στην παράδοση της γιόγκα, αυτή η εσωτερική μετατόπιση της προσοχής περιγράφεται ως Pratyahara — η σταδιακή απόσυρση της επίγνωσης από τα εξωτερικά ερεθίσματα και η στροφή προς την εσωτερική εμπειρία. Δεν πρόκειται για αποκοπή από τον κόσμο, αλλά για μια αλλαγή κατεύθυνσης της προσοχής. Καθώς το σώμα χαλαρώνει και ο νους ησυχάζει, η επίγνωση παύει να διασκορπίζεται προς τα έξω και στρέφεται προς το εσωτερικό του σώματος και της ύπαρξης. Η κατάσταση ανάμεσα στην εγρήγορση και τον ύπνο — αυτή η ήσυχη, δεκτική για τον νου κατάσταση — φαίνεται να υποστηρίζει ακριβώς αυτή τη μετάβαση. Είναι το σημείο όπου οι αισθήσεις αρχίζουν να στρέφονται προς τα μέσα και καλλιεργείται η επίγνωση εσωτερικών αισθήσεων. Με την εξάσκηση, αυτή η ικανότητα δεν περιορίζεται μόνο στην πρακτική.
Αρχίζει να εμφανίζεται και στην καθημερινότητα, ως μια πιο σταθερή αίσθηση παρουσίας και εσωτερικής ηρεμίας, ακόμη και μέσα στη δράση.
Αυτή η ικανότητα να επιστρέφουμε στο σώμα γίνεται ιδιαίτερα σημαντική σε καταστάσεις στρες, άγχους ή μετά από δύσκολες εμπειρίες, όπου το νευρικό σύστημα συχνά παραμένει σε διαρκή ένταση.
Πηγές:
Saraswati, S. (2009), Yoga Nidra, Yoga Publications
Trust.Khalsa, S. B. S., & Butzer, B. (2016), Yoga in school settings: a research review, Annals of the New York Academy of Sciences.
Hölzel, B. K. et al. (2011), Mindfulness practice leads to increases in regional brain gray matter density, Psychiatry Research: Neuroimaging.
Van der Kolk, B. (2014), The Body Keeps the Score.
Farahani, P. et al. (2020), Effects of yoga nidra on stress and well-being, International Journal of Yoga.