Ή όταν η εμπειρία στο σώμα προηγείται της σκέψης.
Στο προηγούμενο άρθρο αναλύσαμε για το πώς η επίγνωση στη διαρκεια της πρακτικής στη yoga συμβάλλει στη ρύθμιση του στρες μέσα από το σώμα και το πως το νευρικό μας σύστημα επηρεάζεται άμεσα από την αναπνοή, την κίνηση, την αίσθηση ασφάλειας και την ικανότητά μας να παραμένουμε παρόντες στη στιγμή (δες εδώ).
Υπάρχει όμως κάτι ακόμα βαθύτερο σε αυτή τη διαδικασία.
Ας το θέσουμε με το παρακάτω ερώτημα: μπορούμε να αισθανθούμε άμεσα αυτό που συμβαίνει μέσα στο σώμα, χωρίς να βιαζόμαστε να το εξηγήσουμε? Όχι απλώς να παρατηρούμε ότι είμαστε στρεσαρισμένοι, κουρασμένοι ή σε ένταση, αλλά να εντοπίσουμε και να ονοματίσουμε την αίσθηση χωρίς ερμηνεία.
Τι είναι η βιωμένη αίσθηση
Ο Peter Levine, στο βιβλίο "Το ξύπνημα της τίγρης", περιγράφει αυτή τη διαδικασία ως «βιωμένη αίσθηση». Την άμεση δηλαδή εμπειρία του σώματος πριν αυτή μετατραπεί σε σκέψη, πριν εμφανιστεί η ανάλυση και η ερμηνεία. Πριν πούμε:
«Δεν μ΄αρεσει αυτό που νιώθω»
«Τι σημαίνει αυτό;»
«Πώς θα το διορθώσω;»
υπάρχει μια άλλη πληροφορία στο σώμα που μπορεί να εντοπιστεί, όπως :
ένα σφίξιμο στο διάφραγμα,
η αίσθηση βάρους στο στήθος,
η θερμοκρασία του σώματος,
η αναπνοή που μικραίνει,
η ένταση στους ώμους,
η ανάγκη για κίνηση ή για ακινησία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επαφή με τη βιωμένη αίσθηση είναι απολύτως σημαντική καθώς βοηθά το νευρικό σύστημα να ολοκληρώσει αντιδράσεις στρες ή τραύματος που έχουν μείνει ανολοκλήρωτες.
Η βιωμένη αίσθηση , η γλώσσα του σώματος και η αίσθηση ασφάλειας.
Το σώμα μιλά συνεχώς.
Βιώνει κάποιες αισθήσεις, προκειμένου να μεταφέρει πληροφορίες στον εγκέφαλο.
Όλα ξεκινούν γιατί το νευρικό σύστημα αναζητά και χρειάζεται ασφάλεια. Ακριβώς αυτό "σκανάρεται" συνέχεια μέσα μας και σήματα ασφάλειας, ή μη, επικοινωνούνται προς το κέντρο ελέγχου.
Απλά δεν εκπαιδευτήκαμε στο να τα αναγνωρίζουμε τα σήματα και να τα εμπιστευόμαστε ώστε έπειτα να περάσουμε στην αυτορρύθμιση.
Η σύγχρονη προσέγγιση γύρω από το stress και το mindfulness αναγνωρίζει όλο και περισσότερο τη σημασία της σωματικής επίγνωσης και της εσωτερικής αίσθησης του σώματος (interoception) στη ρύθμιση του νευρικού συστήματος.
Η σωματική επίγνωση στη yoga και σε άλλες θεραπείες.
Σε αυτό ακριβώς ασκούμαστε στις συνατήσεις μας. Είτε είναι η hatha/restorative/aerial θεραπευτική yoga ή yoga nidra, είτε είναι το sotai ή ο βελονισμό, η διαδικασία ξεκινά από το «μπορώ να αισθανθώ αυτό που υπάρχει τώρα, ακρίβώς όπως είναι;»
Το σώμα εισέρχεται σταδιακά σε μια κατάσταση βαθιάς αποφόρτισης όπου η προσοχή μετακινείται από τη διαρκή νοητική δραστηριότητα προς τη βιωμένη εμπειρία του σώματος και της αναπνοής.
Μένoντας παρόντες στο σώμα
Ίσως η επανασύνδεση με το σώμα να μην ξεκινά από την ανάγκη να αλλάξουμε αυτό που αισθανόμαστε, αλλά από τη δυνατότητα να του επιτρέψουμε να ακουστεί ώστε το σώμα να μπορεί να επιστρέψει σε μια αίσθηση παρουσίας και ασφάλειας.
Δεν είναι πάντα εύκολο να μείνουμε σε επαφή με αυτό που αισθανόμαστε. Πολλοί άνθρωποι έχουν μάθει να απομακρύνονται από το σώμα τους επειδή κάποτε αυτό ήταν απαραίτητο για να αντέξουν κάποια πίεση, άγχος ή υπερφόρτιση.
Γι’ αυτό και η επανασύνδεση δεν χρειάζεται πίεση, ούτε χρειάζεται κάτι να αλλάξει.
Χρειάζεται αργό ρυθμό , επίγνωση και παρουσία.
Και ένα πλαίσιο, όπου το σώμα δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα.
Παρακάτω δίνεται το απόσμασμα αυτούσιο από το βιβλίο του Levine. Το παράδειγμα του με το παγάκι , ξεκαθαρίζει ακριβώς τί είναι ο εντοπισμός της ακριβούς αίσθησης χωρίς ερμηνεία.
Άμεση και βιωμένη αίσθηση
Όταν δουλεύουμε με τη φυσιολογία, το πρώτο που πρέπει να αναγνωρίσουμε είναι ότι η βιωμένη αίσθηση είναι στενά συνδεδεμένη με την επίγνωση — την επίγνωση αυτού που βλέπουμε ή ακούμε, αλλά και την επίγνωση της ίδιας της εμπειρίας μας.
Αυτό σημαίνει να βιώνουμε την εμπειρία χωρίς να προσπαθούμε να την αλλάξουμε ή να την ερμηνεύσουμε.
Το παρόν είναι αυτό που έχει σημασία. Τη στιγμή που αντιλαμβάνεστε τον εαυτό σας να λέει «αυτό σημαίνει ότι…», τότε προσθέτετε μια ερμηνεία στην εμπειρία σας που θα σας οδηγήσει μακριά από την απλή επίγνωση και θα σας μεταφέρει πίσω στη σφαίρα της ψυχολογίας.
Η ερμηνεία βέβαια έχει θέση στη θεραπεία του τραύματος ως συνέπεια της άμεσης επίγνωσης. Προς το παρόν, είναι πιο σημαντικό να εστιάσετε περισσότερο σε αυτό που βιώνετε παρά σε αυτό που σκέφτεστε...
...Οι αισθήσεις είναι τα φυσικά φαινόμενα που συνθέτουν τη γενικότερη εμπειρία μας.
Για παράδειγμα, πιάστε ένα παγάκι. Με βάση τις αισθήσεις, αισθανόμαστε το παγάκι κρύο, λείο, σκληρό, με κυβικό σχήμα. Όλα αυτά είναι σημαντικά για να αντιληφθούμε πλήρως το παγάκι.
Το ίδιο ισχύει και για τις εσωτερικές αισθήσεις. Όταν πρωτοξεκινάτε την προσπάθεια, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ελέγξετε και να ξαναελέγξετε εάν έχετε επίγνωση κάθε χαρακτηριστικού μιας συγκεκριμένης αίσθησης την οποία παρατηρείτε συνειδητά. Ενδέχεται να σας διαφύγουν ορισμένα χαρακτηριστικά, είτε γιατί τα εκλαμβάνετε ως δεδομένα είτε γιατί δεν αφήνεστε να συνειδητοποιήσετε πλήρως την αίσθηση είτε γιατί το υπό εξέταση χαρακτηριστικό είναι αμυδρό ή απροσδιόριστο.
Ένα παγάκι που βγήκε μόλις από την κατάψυξη μπορεί να είναι κολλώδες, αλλά και κρύο, σκληρό, λείο και κυβικού σχήματος. Μετά από λίγη ώρα θα είναι υγρό και όχι κολλώδες. Αρχικά κολλώδες και μετά υγρό: αυτή η πληροφορία βοηθά να συμπληρώσουμε την εικόνα της εμπειρίας μας.
